Cka eshte Speleologjia

Bota nentokesore e cila eshte formu brenda nje periudhe mjafte te gjate kohore, kryesishte me ndikimin e forces se ujit dhe mineraleve te
ndryshme qe gjinden ne toke, eshte shume e bukur dhe magjepese, me te gjitha ato skulpturat qe vetem dora e natyres mund t`i gdhende dhe formoj gjate shekujve te tere. Vete fjala speleologji rrjedhe nga gjuha e vjeter Greke: spelaion=grope apo zbrazetire, dhe logos=shkence. Mirret me hulumtimin e gropave (shpellave) ne siperfaqen e tokes te formuara ne menyre natyrale, apo me fenomenin e shpellave, por ne te njejten kohe eshte edhe nje sport mjaft interesante dhe atraktiv, por edhe i veshtire. Keto shpella apo gropa formohen me se shumti ne shkembijte gelqeror dhe dolomite, permbajtja kryesore e te cileve eshte Ca CO3-karbonati i kalciumit, mineral ky qe tretet nen ndikimin e te gjitha ujerave, e posaqerisht ujit qe permban acidin karbonik, por mund te formohen edhe ne llojet tjera te shkembinjeve siq jane ato vullkanike, oniks, mermer dhe ne konglomerate te ndryshme.
Speleologjia eshte nje shkence e re por komplekse, dhe ndahet ne dy pjese: e pergjithshme dhe e veqant, ku ajo e pergjithshmja perfshin speleomorfologjine, dhe speleo-hidrologjine, ndersa ajo e veqanta perfshine: speleo-klimatologjine, speleo-biologjine, speleo arkeologjine, etj, dhe ne kohe te fundit edhe speleo-fotografine, speleo-alpinizmin,etj.

Ndotja e shpellave nga pakujdesia mund te rrezikoje ndotjen e ketyre ujerave te pijshem, qrregullimin e ekosistemit te shpellave, dhe humbjen e vlerave turistike qe kane. Sikur bjeshket edhe shpellat kane qene pereth me qindra-mija, ndoshta edhe miliona-vjete, dhe perveq kurre ne te
ndikojne faktoret natyral, siq jane termetet apo vershimet, ato mbesin te pandryshuara. Por shpellat dhe formacionet te cilat ato permbajne jane shume te ndjeshme, dhe keto formacione por edhe vete shpellat mund te demtohen shume lehte nga dora e njeriut, demtime te cilat nuk mund te riparohen ma, stalaktitet te cilave ju duhen me qindra vjete per tu formu mund te thyhen me vetem nje levizje te pakujdesshme apo me nje vandalizem te qellimte. Demtimi dhe ndotja e nje shpelle fillon me hyrjen e pare ne te. Per kete arsye kur nje shpelle vizitohet, duhet lene ashtu siq e kemi gjete. Njohja, hulumtimi, vleresimi e sidomos mbrojtja e shpellave eshte nje detyre e nje shoqerie civilizuese, dhe e te gjithe neve.

SHPELLAT- jane formacione nentokesore erozivotektonike, dhe mund te ndahen ne horizontale (apo gropa) dhe vertikale, pastaj ne shpella te thjeshta (me nje kanal te vetem) ne shpella te degezuara, dhe sisteme te shpellave, pastaj ne shpella te regulluaraturistike, etj.
Shpellat kane lidhje te ngushte dhe te drejtperdrejte me mjedisin siperfaqesore, dhe te dy keto hapesira mjedisore reflektojne dukshem veqorite e tyre tek njera tjetra. Kjo eshte nje arsye tjeter madhore e studimit dhe mbrojtjes se shpellave. Shpellat kane vlera shkencore te shumeanshme, duke qene prerje horizontale dhe vertikale te shkembinjeve gjeologet mund te zbulojne me anen e tyre veqorite strukturore qe karakterizojne truallin dhe vazhdimin e linjave te thyerjeve tektonike. Kjo njohje I ndihmon ata ne perpilimin e hartave gjeologjike.
Gjeomorfologet dhe speleo-hidrologet duke studjuar morfologjine e brendshme te shpellave sidomos format e larmishme te depozitimeve,
zbulojne dhe sqarojne veprimtarine e ujerave nentokesore.
-Ne secilen shpelle jetojne organizma te gjalla shtazore dhe bimore, dhe per kete shkak edhe biologet jane te interesuar per hulumtimin e mjedisit nentokesore.
-Ne te kaluaren historike shpellat kane sherbyer si vendbanime humane, dhe ka raste kur ne to gjinden shtresa dhe objekte arkeologjike qe sherbejne per tu njohur me mire me jeten e lashte te popullit, origjinen, etnicitetin, dhe kulturen e tyre. -Ne shume shpella ka uje te rrjedhshem apo te depozituar ne puse dhe gropa qe eshte i pijshem, dhe mund te jene burime te vetme te ujit ne zona te thata, e ne disa vende dalin ne forme te burimeve te pijshem.